Dyffryn Gwy Isaf

The Glamorgan-Gwent Archaeological Trust Ltd.

Disgrifio Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Ardaloedd Cymeriad

Dyffryn Gwy Isaf

036 Coedwig Troypark


View southeast towards Coed-y-Prior showing fieldscape and woodland

HLCA 036 Coedwig Troypark

Ardal o Goetir Hynafol (lleoliad ehangach HLCA038) chlostiroedd bach a chorlannau defaid; ffiniau traddodiadol; archeoleg ddiwydiannol: chwareli; melin seidr; nodweddion cysylltiadau; patrwm anheddu: ffarm wasgaredig brin a mn strwythurau eraill. Nôl i'r map


Cefndir Hanesyddol

Mae ardal tirwedd hanesyddol Coedwig Troypark yn ardal o goetir hynafol sy'n ffurfio stribyn tenau hir ar frig y gefnen a'r llethrau sy'n gwahanu Dyffrynnoedd Troddi a Gwy, ac yn amgylchynu'r goedwig gyfan: Coedwig Lydart Orles; Coedwig Graig; Troy Orles; Troypark; a'r Livox. Diffinnir ei ffiniau gan faint y coetir hynafol, ac Afon Gwy i'r gogledd. Yn hanesyddol, roedd yn rhan o blwyf Mitchell Troy, a oedd yn rhan o faenor Trelech, a oedd yn nwylo Dugiaid Beaufort yn draddodiadol. Cafodd y coetir, sef rhan o ystad Troy, ei brynu gan bedwerydd Iarll Caerwrangon i ddechrau tua 1600 ac arhosodd yn y teulu hwn (Dugiaid Beaufort yn ddiweddarach) nes iddo gael ei brynu gan Edward Arnott.

Nid oes unrhyw dystiolaeth o weithgarwch yma cyn y cyfnod l-ganoloesol, pan geir cryn dipyn o weithgarwch chwarela sy'n gysylltiedig 'r diwydiant meini llifo lleol, yn ogystal sawl carreg nas gorffenwyd a adawyd yn y fan a'r lle. Hefyd, mae melin seidr o'r un cyfnod. Mae gweithgarwch amaethyddol yn yr ardal hefyd yn dyddio'n l i'r cyfnod hwn, ac fe'i cynrychiolir gan rai adeiladau bach sy'n gysylltiedig chlostiroedd a chorlan.

Roedd rhan ogleddol yr ardal nodweddion yn rhan o Troy Park, y gerddi pleser a oedd yn gysylltiedig Troy House (HLCA038). Fe'i diffinnir gan wal derfyn o hyd sy'n amgylchynu rhan ogledd-ddwyreiniol yr ardal (sy'n cynnwys AoDdGA Coedwig Livox) gyda'r ty a'r gerddi, ac mae'n ei wahanu oddi wrth weddill y coetir i'r de-orllewin.

Nodweddion y Dirwedd Hanesyddol

Nodweddir Coedwig Troypark gan goetir hynafol, sy'n cynnwys coetir llydanddail cymysg. Ar Argraffiad Cyntaf mapiau'r AO 1881 dangosir y coetir yn ymestyn ymhellach i'r dwyrain, i mewn i'r caelun cyfagos (HLCA 037) nag a wneir ar hyn o bryd. Mae'n bodoli'n bennaf ar ffurf coetir hynafol wedi'i ailblannu, er bod rhan ogleddol yr ardal, ar y llethrau gogledd-ddwyreiniol yn syth uwchben Afon Gwy, yn goetir lled-naturiol hynafol. Caiff y rhan hon o'r ardal, sef Coedwig Livox, ei diogelu fel AoDdGA (46/33WGG).

Mae diwydiant yn nodwedd bwysig yn yr ardal; bu cryn dipyn o weithgarwch diwydiannol yn yr ardal. Mae chwareli tywodfaen nas defnyddir o'r cyfnod l-ganoloesol a'r cyfnod modern wedi goroesi, er nas dangosir ar fapiau hanesyddol. Mae'r ardaloedd chwarela hyn ar uwchlethrau serth y gefnen, ac mewn un achos gellir gweld meini llifo heb eu gorffen. Mae un ardal chwarela yn gysylltiedig llwyfan sydd wedi'i therasu i mewn i'r llethrau sy'n wynebu'r gogledd ychydig o dan y chwarel. Gellir gweld rhagor o weithgarwch diwydiannol yn yr ardal nodweddion ar ffurf melin seidr, (PRN 07454g) sy'n gysylltiedig 'r fferm (PRN 07453g).

Prin yw'r anheddiad yn yr ardal. Er na cheir unrhyw anheddau a feddiannir ar hyn o bryd yn yr ardal, gwelir nodweddion anheddiad creiriol gwasgaredig ac anghysbell, fel y fferm (PRN 07453g) sydd o bosibl yn gysylltiedig Lower Graig Farm ar dir amaethyddol cyfagos, a hefyd adeilad ychwanegol, sy'n hirsgwar ei sip, sydd i'w weld o fap y degwm a mapiau diweddarach. Yn benodol, mae'r anheddiad hwn yn cynnwys ty, clostiroedd caerog, a ln fynediad, yn ogystal 'r wasg seidr (PRN 07454g). Yn ogystal, cofnodwyd clostir hirsgwar bach y tybir iddo fod yn gorlan (PRN 07457g) ar Ail Argraffiad map yr AO (1901). Mae'r nodweddion hyn hefyd yn gysylltiedig gweithgarwch amaethyddol nodweddiadol, tra bod y coetir wedi'i rannu'n glostiroedd afreolaidd bach i raddau, sydd o bosibl yn gysylltiedig chyn ddefnydd amaethyddol; mae'r ffiniau wedi'u gwneud o waliau cerrig sych, a chloddiau daear gwrychoedd.

Mae gan yr ardal hon nodweddion gysylltiadau agos hefyd ag ardaloedd nodweddion cyfagos i'r gorllewin sef Troy Farm (HLCA 037) a Troy House (HLCA 038); roedd rhan ogleddol yr ardal yn perthyn i Troy Park, ac mae wal derfyn y parc yn rhedeg drwy'r coetir i'r dwyrain-orllewin. Mae'r wal derfyn drawiadol a nodweddiadol hon o dywodfaen gyda'i ffos gysylltiedig bosibl y tu mewn, yn 2m o uchder a 0.8m o led ar ei mwyaf heddiw.

Ceir cysylltiadau yn yr ardal ar ffurf lonydd a llwybrau, a cheir hefyd geuffordd (PRN 07459g) yn rhan ddeheuol yr ardal, sy'n dod i lawr y bryn gan redeg i'r gogledd-orllewin, sy'n gysylltiedig gweithgarwch chwarela ar y ddwy ochr.