Gelli-gaer

The Glamorgan-Gwent Archaeological Trust Ltd.

Disgrifio Nodweddion Tirwedd Hanesyddol

Ardaloedd Cymeriad

Gelli-gaer

004 Y Tir Comin AmgaeŽdig Dwyreiniol


Aerial view of Gelligaer

HLCA 004 Y Tir Comin AmgaeŽdig Dwyreiniol

Ffiniau caeau pendant; tystiolaeth enwau lleoedd; clostiroedd; gwaith cloddio a chwareli bach yn perthyn i'r cyfnod Űl-ganoloesol. Nôl i'r map


Cefndir hanesyddol

Mae ardal gymeriad tirwedd hanesyddol y Tir Comin AmgaeŽdig Dwyreiniol yn debyg i'r tir comin amgaeŽdig gorllewinol ac fe'i nodweddir gan lwyfandir o fryniau isel lle y ceir porfa amgaeŽdig wedi'i gwella a phatrwm anheddu o ffermydd wedi'u gwasgaru yma ac acw, y mae rhai ohonynt yn adfeilion. Roedd y gwaith amgŠu trefnus wedi tresmasu ar y tir comin agored erbyn diwedd y 18fed ganrif ac mae'n debyg bod datblygiad y patrwm anheddu yn adlewyrchu patrwm anheddu'r Tir Comin AmgaeŽdig Gorllewinol (HLCA 003). Fodd bynnag, ni wyddom am unrhyw aneddiadau nac archeoleg greiriol gynnar yn yr ardal hon, er bod tystiolaeth yr enwau lleoedd Tir y Felin a Maerdy yn awgrymu y byddai gwneud arolwg pellach yn fuddiol. Mae'n bosibl bod Maerdy, sef tĢ'r maer, yn gysylltiedig ‚ maenor ddemÍn Eglwyswladus, y ceir cyfeiriadau ato mewn dogfennau, a leolir yn ardal gymeriad HLCA 002 yn union i'r de. Yn rhan ddeheuol yr ardal ar y naill ochr a'r llall i Nant Twp ceir cyn-fwyngloddiau a lefelau nas defnyddir, er na wyddom pwy ddechreuodd eu gweithio ar hyn o bryd. Hefyd denodd yr ardal ddeheuol hon ddiwydiant cloddio am dywodfaen Pennant ar raddfa fach.

Nodweddion y Dirwedd Hanesyddol

Nodweddir yr ardal hon gan ei phorfa amgaeŽdig, a arferai fod yn dir comin mynyddig gynt, a phatrwm anheddu o ffermydd wedi'u gwasgaru yma ac acw. Cloddiau sy'n ffurfio ffiniau'r caeau er bod dilyniant cronolegol drwodd at waliau sych i'w weld. Mae pen deheuol yr ardal yn cynnwys tystiolaeth o gyn-weithgarwch cloddio ac mae'n bosibl bod yr enw lle Maerdy yn gysylltiedig ag enghraifft brin o bobl yn anheddu yn yr ardal hon ar Ddechrau'r Oesoedd Canol.